Algısal Hesaplama ve Algısal Bilgisayar

algisal-hesaplama
Algı kelimesinin bir çok anlamı olabilir, ancak biz bilgisayar mühendislerinin kullandığı anlam olarak algı “Dış dünyanın duyusal etkilemelerinin bilinçte uyardığı izlenimler” olarak tanımlanabilir. Algı başta görme olmak üzere 5 duyu organımızla bilincimize aşılanan izlenimlerdir, örneğin bir ağaca baktığımzda yapraklarının yeşil renkte olduğunu idrak etmemiz gibi. Bilgisayarların kendi başına dış dünyayı algılaması ancak insanların katkılarıyla gerçekleşebilir, örneğin bilgisayarlara üçgen, kare, diktörtgen gibi temel şekillerin görüntü işleme yardımıyla öğretilmesinin ardından bir kibrit kutusu gösterildiğinde bu kutunun diktörtgen olduğunun bilgisayar tarafından algılanması gibi. Günümüz bilgisayarları insanlardaki 5 duyu organından sadece ikisini kullanabilir durumdadır, bunlar görme ve işitmedir. Bilişim dünyamıza yeni yeni giren “Perceptual Computing” terimi dahilinde bilgisayarlar şu anlık bu 2 duyuyu taklit edebilmektedir (görme ve işitme).

Perceptual Computing teriminin tam olarak Türkçe karşılığı yoktur ancak benim önerebileceğim 3 farklı çeviri vardır, bunlar: “algısal hesaplama“, “bilgisayarla algısal hesaplama” ve “algısal programlama“dır. Bu 3 terim içinden ben algısal hesaplama şeklindeki çeviriyi kullanmayı uygun görüyorum.

Algısal Hesaplama Nedir?
Lütfi Ali Askerzade (Lotfi Aliaskerzadeh)’nin “Kelimeler ve Algılarla Hesaplama” (Computing with words and perceptions) teorisinin bir uygulamasıdır. Kelimeler ve Algılarla Hesaplama: konuşma dilindeki kelimelerin, algıların ve önerilerin bilgisayarla hesaplanması ve bilgisayarın cevap vermesi olarak özetlenebilir.

Algısal Bilgisayar (Perceptual Computer) Nedir?
Perceptual Computer (kısaltması Per-C) bir algısal hesaplama uygulamasıdır, akış diyagramı resimde verilmiştir.
algisal-bilgisayar-akis-diyagrami
Algısal Bilgisayar 3 bileşenden oluşur. Bu bileşenler: Kodlayıcı (encoder), Kelimelerle Hesaplama Motoru (CWW Engine) ve Kod Çözücü(decoder)’dür.
Algılar (kelimeler), Algısal Bilgisayarı çalıştırır ve Algısal Bilgisayar kelimelere cevap verebilir, yani bir kişi bir kelime ile Algısal Bilgisayarla etkileşime girebilir. Örneğin “play music” komutu bilgisayara verildiğinde bilgisayar media player’ı açıp müzik çalmaya başlayabilir. Bir sözcük uygulaması içerik bağımlıdır ve kullanıcı dostu bir uygulama olabilmesi için algısal bilgisayarın kelime hazinesi geniş olmalıdır.

Algısal Bilgisayar Nasıl Çalışır?
Kodlayıcı kelimeleri (algıları) bulanık kümelere* dönüştürür ve bulanık kümelerle ilişkilendirilmiş bir çizelge oluşturur. Bu bulanık kümeler Kelimelerle Hesaplama Motorunu aktive eder ve çıktı olarak bulanık küme veya kümeler üretir. Bu motordan çıkan bulanık kümeler kod çözücüde tavsiyeyle (öznel yargıyla) ve bu tavsiyeyi destekleyen bilgilerle eşleştirilir. Tavsiye yani algısal bilgisayar çıktısı; bir kelime, benzer kelime grupları, seviye veya sınıf formunda olabilir. Algısal bilgisayarın çalışmasına bir örnek olarak Windows 8 işletim sistemi ile birlikte gelen sesli komutları verebiliriz. Windows 8 işletim sistemimize ingilizce olarak “Open Media Player” kelimelerini sözlü olarak söylediğimizde arka planda ilk olarak Kodlayıcı çalışır ve bu sözleri bulanık kümelere dönüştürür. Bu bulanık kümeleri kelimelerle hesaplama motoru işler ve öznel bir yargı olan media player’ın çalıştırılma komutunu kod çözücüye bulanık küme formunda gönderir. Kod çözücü bu bulanık kümeyi alıp media playerı açma işlemini gerçekleştirir.

Algısal Bilgisayar Uygulamaları
1- Yatırım Kararı Verme
2- Sosyal Yargılama Yapma
3- Dağıtık Yargılama Yapma
4- Hiyerarşik ve Dağıtık Yargılama Yapma.
Dördüncü uygulamaya bir örnek olarak “Gazete Yayını Karar Danışmanı” (Journal Publication Judgment Advisor) gösterilebilir. Bu örnek kısaca: Yardımcı editör tarafından n adet değerlendiriciye bir gazete makalesi ile alakalı öznel tavsiyeler yapması için bu makale gönderilir. Yardımcı editör bu bağımsız tavsiyeleri toplayıp son (final) tavsiyeyi oluşturup gazetenin baş editörüne gönderir.

Özet olarak geliştirilmesi 10 yıldan fazla süren Algısal Bilgisayar Lütfi Ali Askerzade’nin Kelimelerle Hesaplama Paradigmasının ilk ve tamamen gerçeklenmiş halidir.

*Bulanık Kümeler: Küme üyelerinin üyelik derecesine sahip olduğu kümelerdir. Örnek olarak normal oda sıcaklığını 23 derece olarak kabul edersek klasik küme kuramına göre 23 derecenin üzerindeki sıcaklık derecelerini sıcak olarak kabul ederiz ve bu derecelerin sıcak kümesindeki üyelik dereceleri “1” olur. 23 altındaki sıcaklık dereceleri ise soğuktur ve sıcak kümesindeki üyelik dereceleri “0” olur. Soğuk kümesini temel aldığımızda bu değerler tersine döner. Bulanık küme yaklaşımında üyelik değerleri [0,1] aralığında değerler almaktadır. Örneğin 14 derecelik sıcaklık için üyelik derecesi “0”, 23 sıcaklık derecesi için üyelik değeri “0,25” olabilir.

Kaynakça ve Detaylı Bilgiler:
Bulanık mantık (Türkçe): vikipedi
Bulanık kümeler (ingilizce): vikipedi
Algısal Hesaplama ve Algısal Bilgisayarlar (ingilizce): vikipedi

One comment on “Algısal Hesaplama ve Algısal Bilgisayar

  1. Pingback: Algısal Hesaplama Uygulamaları | Hasan Hüseyin Çakır

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir